سرمازدگی | علت، علائم، تشخیص، پیشگیری و درمان در منزل

زمان تخمینی مطالعه: 1 دقیقه

سرمازدگی (Frostbite) یک آسیب فیزیکی حاد است که در اثر قرار گرفتن طولانی‌مدت در دمای بسیار پایین رخ می‌دهد. در این شرایط، بافت‌های پوست و اعماق بدن به دلیل انجماد آب داخل سلول‌ها و تجمع یخ، آسیب می‌بینند. سرمازدگی معمولاً در اندام‌های دوردست مانند انگشتان، پا، گوش و بینی رخ می‌دهد، زیرا این نواحی بیشتر در معرض سرما قرار دارند. این آسیب می‌تواند از مراحل خفیف (مثل سفید شدن پوست) تا شدید (مثل مرگ بافت و نیاز به قطع اندام) تغییر کند. پیشگیری از سرمازدگی با پوشیدن لباس گرم، محدود کردن مدت زمان در هوای سرد و نگه داشتن اندام‌ها در گرمی ضروری است.

سرمازدگی چیست؟

سرمازدگی (Frostbite) آسیب بافتی ناشی از انجماد بافت‌های بدن در اثر قرار گرفتن در معرض دمای بسیار پایین است.

هنگامی که دمای پوست و بافت‌های زیرین به زیر نقطه انجماد می‌رسد، آب موجود در سلول‌ها و مایعات بینابینی شروع به یخ زدن می‌کند. این فرآیند به دلایل زیر منجر به آسیب جدی می‌شود:

• تشکیل کریستال یخ: کریستال‌های یخ در داخل و اطراف سلول‌ها شکل می‌گیرند که ساختار سلولی را تخریب می‌کنند.
• کمبود جریان خون (ایسکمی): رگ‌های خونی برای حفظ گرمای بدن در مرکز، منقبض می‌شوند (وازوکانستریکشن)، که منجر به کاهش یا قطع شدن جریان خون به اندام‌های انتهایی و در نتیجه کمبود اکسیژن و مواد مغذی می‌شود.
• آسیب عروقی ثانویه: پس از گرم شدن مجدد، آسیب به دیواره رگ‌های خونی می‌تواند منجر به لخته شدن خون و التهاب شدید گردد.

سرمازدگی معمولاً انگشتان دست و پا، بینی، گوش‌ها و گونه‌ها را درگیر می‌کند و شدت آن بر اساس عمق آسیب به لایه‌های بافتی (از پوست تا استخوان) طبقه‌بندی می‌شود.

برای مشاوره و درخواست خدمات پزشکی و پرستاری در منزل با کارشناسان آرین طب تماس بگیرید.

رزرو نوبت و هماهنگی: ۰۹۱۲۰۴۴۶۳۰۸

آرین طب ارائه ارائه‌دهنده انواع خدمات پزشکی از جمله پزشک متخصص در منزل (قلب، ریه، داخلی و…) و انواع خدمات پرستاری و تزریقات در منزل

خدمات مرتبط

علت سرمازدگی

علت اصلی یخ‌زدگی (Frostbite) قرار گرفتن بدن یا بخش‌های آن در معرض دمای بسیار پایین است، به‌ویژه در شرایطی که مدت زمان طولانی است. این دماها معمولاً زیر ۰ درجه سانتیگراد (۳۲ درجه فارنهایت) هستند، اما می‌توانند در شرایط اضافی مانند باد شدید یا رطوبت بالا (دمای احساسی پایین‌تر) نیز در دمای بالاتر ایجاد شوند.

علل اصلی انجماد عبارتند از:

• دمای محیط پایین: اصلی‌ترین عامل. هرچه دما پایین‌تر باشد، خطر سرمازدگی بیشتر می‌شود.
• مدت زمان قرار گرفتن در سرما: حتی اگر دما بسیار پایین نباشد، اما انسان برای مدت طولانی در آن محیط باقی بماند، خطر سرمازدگی افزایش می‌یابد.
• باد شدید (سرماهای مجازی): باد می‌تواند دمای احساسی را تا ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتیگراد پایین‌تر از دمای واقعی کاهش دهد.
• مرطوبیت (رطوبت هوا یا لباس مرطوب): لباس مرطوب یا خیس، گرما را بیشتر از بدن می‌کشد و سرمازدگی را تسریع می‌کند.
• کاهش جریان خون (کاهش گردش خون): شرایطی مانند سیگار کشیدن، مصرف الکل، استرس یا بیماری‌هایی مانند دیابت، بیماری‌های قلبی یا اختلالات عروقی می‌توانند جریان خون به اندام‌های دوردست را کاهش دهند و خطر سرمازدگی را افزایش دهند.
• کمبود تغذیه یا خستگی: بدن در حالت تعب یا گرسنگی کمتر توانایی نگهداری از گرمای خود را دارد.
• کم‌پوشی یا لباس نامناسب: پوشیدن لباس ناکافی یا ناچیز، دمای بدن را کاهش می‌دهد.

علائم سرمازدگی

علائم سرمای‌زدگی بسته به درجه شدت آسیب، متفاوت است. این علائم معمولاً با پیشرفت آسیب از مرحله اولیه تا شدید، تغییر می‌کنند:

مراحل اولیه (Frostnip – مرحله قابل برگشت)

این حالت اغلب به عنوان پیش‌درآمد سرمازدگی در نظر گرفته می‌شود و بافت آسیب ندیده است:

• احساس سوزن سوزن شدن یا بی‌حسی موقت در ناحیه درگیر.
• پوست سرد و رنگ‌پریده یا کمی قرمز می‌شود.
• حساسیت یا درد هنگام گرم شدن مجدد.

سرمازدگی سطحی (Superficial Frostbite)

آسیب لایه‌های بالایی پوست (اپیدرم و درم):

• پوست سفید مومی یا خاکستری: رنگ‌پریدگی و ظاهری چرب یا مومی پیدا می‌کند.
• بی‌حسی: احساس در ناحیه آسیب‌دیده از بین می‌رود.
• ایجاد تاول (Blisters): در عرض چند ساعت پس از گرم شدن، تاول‌های شفاف یا کدر ظاهر می‌شوند.
• درد: هنگام گرم شدن، درد سوزاننده یا ضربان‌دار احساس می‌شود.

سرمازدگی عمیق (Deep Frostbite)

آسیب به لایه‌های عمیق‌تر (بافت زیرین، چربی، ماهیچه و استخوان):

• سفتی و بی‌حسی کامل: بافت کاملاً سخت، سرد و بی‌حس شده و هیچ احساسی ندارد.
• پوست آبی یا سیاه: پوست تیره شده یا سیاه می‌شود که نشان‌دهنده نکروز (مرگ بافت) است.
• عدم تشکیل تاول یا تاول‌های پر از خون: تاول‌ها ممکن است هرگز تشکیل نشوند یا حاوی مایع خونی تیره باشند.
• عدم تحرک مفصل: مفاصل و عضلات زیرین ممکن است سفت شده و حرکت نکنند.

نکته مهم: بی‌حسی شدید یکی از خطرناک‌ترین علائم است، زیرا فرد ممکن است متوجه آسیب بیشتر نشود.

تشخیص سرمازدگی

تشخیص سرمازدگی از طریق بررسی علائم بالینی و تاریخچه معرض سرما انجام می‌شود. پزشک یا متخصص در ابتدا:

سوالات در مورد معرض سرما: مدت زمان قرار گرفتن در سرما، دمای محیط، باد، رطوبت و لباس‌های پوشیده شده را بررسی می‌کند.

بررسی فیزیکی: ناحیه‌های درگیر (انگشتان، پا، گوش، بینی) را برای:

• سرد بودن
• رنگ‌پریدگی (سفید، خاکستری، آبی یا سیاه)
• سفتی و بی‌حسی
• تاول یا تورم
• احساس درد یا بی‌حسی

بررسی می‌کند.

درجه‌ بندی آسیب: بر اساس علائم، سرمازدگی را به چهار درجه تقسیم می‌کنند:

• درجه 1 (Frostnip): فقط لایه‌های سطحی پوست.
• درجه 2 (Superficial): آسیب به لایه‌های پوستی (اپیدرم و درم).
• درجه 3 (Deep): آسیب به بافت زیرپوستی، ماهیچه و مفاصل.
• درجه 4 (Severe): آسیب به استخوان و اعصاب.

تشخیص تفاوت‌دار (Differential Diagnosis): پزشک ممکن است علائم سرمازدگی را با بیماری‌های دیگری مانند:

• عفونت بافت (Cellulitis)
• آسیب عروقی (Peripheral Artery Disease)
• نوکروز دیابتی (Diabetic Foot)
• ایسکمی (Ischemia)
• آسیب اعصاب (Neuropathy)

در ارتباط قرار دهد.

تصویربرداری (در موارد شدید): در مواردی که نیاز به تشخیص دقیق‌تر بافت‌های آسیب‌دیده وجود دارد، از MRI یا USG استفاده می‌شود.

نکته: تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، حیاتی است و می‌تواند از عوارض مانند نکروز بافت و نیاز به قطع اندام جلوگیری کند.

درمان سرمازدگی

درمان سرمازدگی بر پایه گرم کردن سریع بافت‌ها، کنترل درد و جلوگیری از عفونت و آسیب بیشتر متمرکز است. درمان‌ها باید تحت نظارت پزشکی انجام شوند، به ویژه در موارد متوسط تا شدید.

در اینجا مراحل درمانی پزشکی آورده شده است:

گرم کردن مجدد (Rewarming) – مهم‌ترین مرحله

هدف اصلی، بازیابی سریع جریان خون است، اما این کار باید به درستی انجام شود:

• غوطه‌وری در آب گرم: ناحیه آسیب‌دیده باید به سرعت در آب گرم (نه داغ) با دمای حدود ۳۷ تا ۳۹ درجه سانتیگراد (۹۸.۶ تا ۱۰۲ درجه فارنهایت) غوطه‌ور شود.
• مدت زمان: غوطه‌وری تا زمانی ادامه می‌یابد که پوست ناحیه گرم، قرمز، نرم و پر از خون شود و دمای طبیعی خود را به دست آورد (معمولاً ۲۰ تا ۳۰ دقیقه).
• پرهیز از گرمایش خشک: هرگز نباید از منابع حرارتی مستقیم مانند سشوار، آتش یا رادیاتور برای گرم کردن استفاده شود، زیرا بی‌حسی بافت باعث سوختگی شدید خواهد شد.
• ماساژ ممنوع: ناحیه آسیب‌دیده نباید ماساژ داده شود، زیرا این کار باعث آسیب بیشتر کریستال‌های یخ به بافت می‌شود.

مدیریت درد (Pain Management)

گرم شدن مجدد بسیار دردناک است و نیاز به دارو دارد:

• داروهای مسکن غیرمخدر: در ابتدا از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن استفاده می‌شود تا درد و التهاب کاهش یابد.
• داروهای مخدر: در موارد شدید سرمازدگی عمیق، داروهای مخدر قوی‌تر (مانند ترامادول یا مورفین) ممکن است تجویز شوند.

مدیریت بافت آسیب‌ دیده و پیشگیری از عفونت

• مراقبت از تاول‌ها:
• در سرمازدگی سطحی با تاول‌های شفاف، ممکن است تاول‌ها دست‌نخورده باقی بمانند.
• در صورت بزرگ بودن یا پارگی تاول‌ها، آن‌ها را با دقت تخلیه کرده و با پانسمان استریل می‌پوشانند تا از عفونت جلوگیری شود.
• آنتی‌بیوتیک‌ها: اگر عفونت باکتریایی توسعه یابد (که اغلب پس از چند روز مشخص می‌شود)، آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف تجویز می‌شوند.
• واکسن کزاز (Tetanus): اگر وضعیت واکسیناسیون بیمار مشخص نباشد، واکسن کزاز تزریق می‌شود.
• وازودیلیتورها (Vasodilators): در موارد خاص و شدید، داروهایی مانند ایلوپروست (Iloprost) که باعث گشاد شدن رگ‌های خونی و بهبود گردش خون در ناحیه آسیب‌دیده می‌شوند، ممکن است به صورت وریدی تجویز گردند.

مراقبت طولانی‌ مدت

پس از تثبیت وضعیت، بیماران به فیزیوتراپی و توانبخشی برای بازیابی عملکرد اندام‌ها ارجاع داده می‌شوند. در موارد نکروز (مرگ بافت) شدید و غیرقابل بازگشت، جراحی برای برداشتن بافت مرده (دبریدمان) یا قطع عضو در آینده لازم خواهد بود.

درمان سرمازدگی در منزل

درمان کامل سرمازدگی، به ویژه در درجات متوسط و شدید، نیازمند تجهیزات تخصصی و نظارت پزشکی دقیق است؛ از این رو، درمان نهایی نباید در محیط منزل انجام شود. وظیفه اصلی در منزل، انجام اقدامات حمایتی اولیه تا رسیدن به مرکز درمانی یا تماس با خدمات تخصصی است.

اقدامات فوری حمایتی تا رسیدن کمک

اقدام حیاتی در منزل، حفاظت از ناحیه آسیب‌دیده در برابر آسیب بیشتر و شروع آهسته فرآیند گرم‌سازی است. پس از برداشتن لباس‌های خیس و سرد، ناحیه آسیب‌دیده را با پارچه‌های خشک و پشمی بپوشانید و آن را بالاتر از سطح قلب قرار دهید. هرگز برای گرم کردن از حرارت مستقیم استفاده نکنید و ماساژ دادن کاملاً ممنوع است.

ضرورت استفاده از خدمات پزشکی منزل آرین طب

برای اطمینان از آغاز صحیح فرآیند درمانی و پیشگیری از عوارض شدید، استفاده از خدمات تخصصی در محل بهترین گزینه است. آرین طب با ارائه سریع‌ترین و بهترین خدمات پزشکی در منزل، تیم مجرب خود را در بازه زمانی ۶ صبح تا ۱۲ شب آماده اعزام می‌کند. این خدمات به شما کمک می‌کند تا گرم کردن کنترل‌شده (در دمای بهینه ۳۷ تا ۳۹ درجه سانتیگراد) و مدیریت درد را بدون ریسک آسیب بیشتر در خانه دریافت نمایید.

برای مشاوره و درخواست خدمات پزشکی و پرستاری در منزل با کارشناسان آرین طب تماس بگیرید.

رزرو نوبت و هماهنگی: ۰۹۱۲۰۴۴۶۳۰۸

آرین طب ارائه ارائه‌دهنده انواع خدمات پزشکی از جمله پزشک متخصص در منزل (قلب، ریه، داخلی و…) و انواع خدمات پرستاری و تزریقات در منزل

پیشگیری از سرمازدگی

مؤثرترین روش پیشگیری از سرمازدگی، مدیریت هوشمندانه تماس بدن با محیط سرد است که عمدتاً از طریق انتخاب صحیح پوشاک میسر می‌شود. استفاده از سیستم لایه‌بندی (چند لایه) ضروری است: لایه داخلی که رطوبت را جذب می‌کند، لایه میانی که عایق‌بندی گرمایی را فراهم می‌آورد و لایه بیرونی که ضد باد و ضد آب باشد.

توجه ویژه به اندام‌ های انتهایی و نقاط حساس

سرمازدگی اغلب ابتدا در انگشتان دست، پا، گوش‌ها و بینی رخ می‌دهد، زیرا بدن جریان خون را به این نقاط کاهش می‌دهد. پوشیدن کلاهی که گوش‌ها را بپوشاند، دستکش‌های ضدآب (به جای ساق دست) و جوراب‌های پشمی خشک، از اقدامات حیاتی است. همچنین، اطمینان حاصل کنید که پوشش‌ها تنگ نباشند تا جریان خون مختل نشود.

مدیریت رطوبت و هیدراتاسیون بدن

رطوبت دشمن اصلی در برابر سرما است؛ لباس خیس یا عرق کرده به سرعت گرمای بدن را دفع می‌کند. در شرایط سرد، حفظ تعادل مایعات بدن از طریق نوشیدن مایعات کافی (به غیر از الکل و کافئین زیاد) اهمیت دارد، زیرا کم‌آبی توانایی بدن برای تنظیم دمای مرکزی را کاهش می‌دهد.

پرهیز از عوامل تشدید کننده و پایش محیطی

از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض باد شدید و یخ‌زدگی پرهیز کنید و از مصرف الکل پیش از فعالیت در هوای سرد خودداری نمایید، زیرا الکل توهم گرمای کاذب ایجاد کرده و باعث گشاد شدن عروق سطحی و افت سریع دمای مرکزی بدن می‌شود. برای دریافت خدمات تخصصی یا مشاوره در صورت بروز علائم اولیه، تیم آرین طب از ساعت ۶ صبح تا ۱۲ شب آماده ارائه سریع‌ترین و بهترین خدمات پزشکی در منزل است تا از وقوع آسیب جدی جلوگیری نماید.

عوارض سرمازدگی

سرمازدگی، آسیبی است که فراتر از درد موقت ناشی از سرما، می‌تواند منجر به آسیب‌های سلولی دائمی و اختلالات مزمن شود. شناخت عوارض این آسیب بافتی برای مداخلات به موقع ضروری است.

عوارض کوتاه‌ مدت و آسیب‌ های بافتی حاد پس از گرم شدن

عوارض کوتاه‌مدت سرمازدگی اغلب پس از فرآیند گرم‌سازی نمایان می‌شوند و شامل درد شدید، تورم و تشکیل تاول‌های شفاف یا خونی در بافت آسیب‌دیده است. بزرگ‌ترین خطر در این مرحله، نکروز بافتی (مرگ سلول) و عفونت‌های ثانویه است که نیازمند آنتی‌بیوتیک‌تراپی و مدیریت زخم تخصصی هستند.

اثرات بلند مدت نوروپاتی و اختلالات حسی مزمن

آسیب به اعصاب محیطی در اثر انجماد می‌تواند منجر به عوارض طولانی‌مدتی شود که کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این عوارض شامل نوروپاتی مزمن است که با بی‌حسی دائمی، احساس گزگز یا حساسیت شدید به لمس‌های خفیف (آلویدینیا) در ناحیه مبتلا مشخص می‌گردد.

تغییرات دائمی پوست و مشکلات عروقی پیشرفته

در موارد سرمازدگی‌های شدید که بافت‌های عمیق‌تر درگیر شده‌اند، تغییرات دائمی شامل تغییر رنگ ماندگار پوست (تیره یا روشن شدن غیرطبیعی) و همچنین اختلال در عملکرد عروق کوچک رخ می‌دهد. در بدترین حالت، بافت مرده به گانگرن تبدیل شده و نیاز به مداخله جراحی قطع عضو (آمپوتاسیون) برای جلوگیری از سپسیس خواهد بود.

ضرورت استفاده از خدمات پزشکی منزل آرین طب برای مدیریت عوارض

مدیریت عوارض سرمازدگی، چه در مراحل حاد و چه در پیگیری‌های اولیه، نیازمند دقت بالاست. آرین طب با ارائه سریع‌ترین و بهترین خدمات پزشکی در منزل در ساعات ۶ صبح تا ۱۲ شب، متخصصین مجرب را برای ارزیابی اولیه زخم‌ها، کنترل درد و آغاز اقدامات حمایتی مناسب اعزام می‌کند تا شما بتوانید بدون تأخیر از بهترین مراقبت‌ها بهره‌مند شوید.

آیا سرمازدگی خطرناک است؟

سرمازدگی یک وضعیت بسیار جدی و بالقوه خطرناک است که بسته به عمق و وسعت آسیب، می‌تواند عواقب کوتاه‌مدت و بلندمدت قابل توجهی داشته باشد.

ریسک تهدید جان در سرمازدگی‌ های وسیع و شدید

در موارد نادر و شدید که بخش بزرگی از بدن در معرض انجماد قرار گرفته باشد (سرمازدگی وسیع)، خطر هیپوترمی (کاهش دمای مرکزی بدن) افزایش می‌یابد که اگر درمان نشود، منجر به نارسایی اندام‌ها و حتی مرگ می‌شود. همچنین، پیشرفت عفونت و گانگرن در بافت‌های مرده می‌تواند منجر به سپسیس و شوک عفونی گردد.

آسیب‌ های بافتی دائمی و نیاز به قطع عضو

خطرناک‌ترین عارضه بلندمدت سرمازدگی، آسیب دائمی به بافت‌ها است. اگر جریان خون به دلیل ایسکمی طولانی‌مدت به درستی بازنگردد، بافت می‌میرد (نکروز). این مرگ بافتی اغلب در نهایت نیازمند قطع عضو (آمپوتاسیون) است، که یک عارضه جدی و تغییردهنده زندگی محسوب می‌شود و نیازمند توانبخشی طولانی‌مدت است.

اهمیت مداخله تخصصی سریع برای کاهش خطر

پتانسیل خطرناک بودن سرمازدگی مستقیماً با سرعت و کیفیت درمان اولیه نسبت معکوس دارد. مداخلات دیرهنگام یا نادرست (مانند گرم کردن سریع با حرارت مستقیم) می‌تواند آسیب را تشدید کند. به همین دلیل، خدمات تخصصی مانند آرین طب که در ساعات ۶ صبح تا ۱۲ شب آماده اعزام برای مدیریت فوری و کنترل‌شده فرآیند گرم‌سازی هستند، می‌توانند به طور مؤثری خطر عوارض جدی و دائمی را کاهش دهند.

جمع بندی

سرمازدگی فراتر از یک ناراحتی موقتی است؛ این وضعیت یک آسیب فیزیکی حاد بافتی است که اگر به درستی و به سرعت مدیریت نشود، می‌تواند منجر به عوارض دائمی مانند نوروپاتی مزمن، از دست دادن عملکرد بافتی و در موارد شدید، نیاز به قطع عضو گردد. بنابراین، تشخیص زودهنگام، اجتناب از گرم کردن نادرست در منزل (مانند ماساژ یا حرارت مستقیم) و آغاز هرچه سریع‌تر فرآیند گرم کردن کنترل‌شده (با آب ۳۷ تا ۳۹ درجه سانتیگراد) حیاتی است. برای اطمینان از دریافت بهترین و سریع‌ترین مراقبت‌های تخصصی در ساعات اولیه، استفاده از خدمات پزشکی در منزل آرین طب که فعال از ۶ صبح تا ۱۲ شب هستند، به شدت توصیه می‌شود.

سوالات متداول

شما می‌توانید در آرین طب خدمات پزشکی و پرستاری در منزل دریافت کنید.

برخی از خدمات ما شامل ویزیت پزشک متخصص در منزل، سونوگرافی در منزل، رادیولوژی در منزل، طب سوزنی در منزل، مشاوره روانشاسی و تغذیه در منزل است.

برای مشاهده همه سرویس های ما به صفحه خدمات مراجعه کنید.

رزرو نوبت و هماهنگی: ۰۹۱۲۰۴۴۶۳۰۸

برای رزرو خدمات پزشکی یا پرستاری در منزل فرم زیر را پر کنید: